غیریت و اقسام آن از دیدگاه علامه طباطبایی

چکیده مقاله

غیریت و هوهویت از جمله مباحثی هستند که به تبع بحث وحدت و کثرت و از باب اعراض و احکام این دسته از صفات حقیقی وجود، در فلسفه مورد بحث و تامل قرار گرفته اند در این مقاله در پی این خواهیم بود که نظر علامه طباطبایی در غیریت و اقسام آن را تبیین و به تبع آن نظر ۲ تن از اعلام را مورد تحقیق و بررسی قرار دهیم :دیدگاه _علامه طباطبایی علامه طباطبایی پس از تبیین جایگاه وحدت و کثرت، بحث غیریت و هوهویه را مطرح کرده اند و غیریت را از عوارض کثرت و هوهویه را از اعراض وحدت معنا کردهاند به این صورت که غیریت از عوارض ذاتی کثرت است و طبق مبنای علامه ، عرض ذاتی یک شی ، محمولی است که تساوی با شی و بلکه تساوق با آن دارد و موضوع در حد آن عرض ذاتی اخذ شده است و طبق این مبنا این عبارت علامه پیرامون غیریت به این صورت معنا می شود که کثرت ماخوذ در حد غیریت است و لذا تا کثرتی نباشد غیریتی نیز نخواهیم داشت و هر غیریتی مستلزم کثرت است طباطبایی ، ۱۳۸۸، ۱: ۲۵۱ ایشان بر اساس ملاک عرض ذاتی بودن غیریت ، آن را تقسیم به ”غیریت ذاتی ” و ”غیریت غیر ذاتی ” کرده اند الف : غیریت ذاتی ، غیریتی است که تطارد ذاتی بین ۲ شی وجود دارد به این معنا که هر دو بذاته همدیگر را دفع می کنند و اجتماع آن ها محال است همان ب: غیریت غیر ذاتی ، غیریتی است که به علت وجود اسباب دیگر به وجود آمده است ، مانند سیاهی و شیرینی که در زغال و عسل وجود دارد و غیریت این دو به علت وجود جوهرشان می باشد همان: ۲۵۳ ایشان غیریت ذاتی را تقابل می نامند که اجتماع متقابلان از حیث تطارد ذاتی بین این دو، محال است همان: ۲۵۱ و غیریت غیر ذاتی را خلافان می نامند که اجتماع در آن ها محال نیست همان: ۲۵۳ سبب ثنائی بودن این تقسیم ، وجود کثرت در این اقسام است زیرا همان گونه که بیان شد غیریت عرض ذاتی کثرت است و هر غیریتی منوط به وجود کثرت است ۲ اشکالات تلامذه علامه بر دیدگاه ایشاندر این بخش ، اشکالات آیت الله غلامرضا فیاضی و آیت الله محمدتقی مصباح یزدی را ذکر نموده و در بخش به این اشکالات پاسخ خواهیم داد ۲ ۱ اشکال آیت الله فیاضی بر دیدگاه علامه استاد فیاضی تقسیم بندی علامه را محل اشکال دیده اند و عدم دخول تماثل را ضعف این تقسیم دانسته اند، چرا که از دیدگاه ایشان، متماثلین بالحقیقه دارای کثرت می باشد و وحدتی که برای متماثلان وجود دارد وحدتی ماهوی و مفهومی است ،زیرا مثلا زید و عمرو از حیث ذات و ماهیت خود مشترک و واحد هستند ولی از حیث وجودشان دارای کثرت و غیریت هستند و وحدت و متماثلان بالعرض والمجاز است ایشان پس از بیان این مطلب و مویداتی از عبارات صدرا و حکیم سبزواری و اشکال به علامه طباطبایی که خود ایشان نیز در اقسام واحد به مجازی بودن وحدت در متماثلان اذعان داشته است ، تقسیم ثلاثی ارائه می دهند که اساسا تعریف و حدود این تقسیم غیر از تقسیم علامه است :الف : غیریت یا ذاتی است یا غیر ذاتی :غیریت ذاتی ، غیریتی است که ذات هر یک از متغایرین به غیر از دیگری می باشد و در غیریت غیر ذاتی برخلاف ذاتی ، دو ذات غیر از هم ، وجود ندارد ب: غیریت غیر ذاتی یا تقابل است یا مخالفان: