نقش مدارس در شکل دهی به سرمایه اجتماعی نسل آینده

چکیده مقاله

مدرسه به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، نقشی فراتر از انتقال دانش و مهارت های شناختی دارد و در شکل دهی به سرمایه اجتماعی نسل آینده جایگاهی تعیین کننده ایفا می کند سرمایه اجتماعی به مجموعه ای از هنجارها، ارزش ها، اعتماد، شبکه های ارتباطی و الگوهای مشارکت اطلاق می شود که امکان همکاری، همبستگی و کنش جمعی را در جامعه فراهم می سازد در این میان، مدارس نخستین عرصه رسمی هستند که کودکان و نوجوانان در آن، زندگی جمعی، قواعد تعامل اجتماعی، مسئولیت پذیری، احترام متقابل، مشارکت، گفت وگو، مدارا و اعتماد را به صورت عملی تجربه می کنند از این رو، کیفیت تجربه زیسته دانش آموزان در محیط مدرسه می تواند به طور مستقیم بر شکل گیری نگرش آنان نسبت به دیگران، نهادهای اجتماعی و آینده جامعه اثر بگذارد این پژوهش با هدف تبیین نقش مدارس در تولید، تقویت و بازتولید سرمایه اجتماعی نسل آینده، به بررسی ابعاد مختلف ساختار، فرهنگ و کارکرد مدرسه می پردازد در این چارچوب، مدرسه نه تنها محل آموزش رسمی، بلکه بستری برای جامعه پذیری، هویت سازی و تمرین زیست مدنی تلقی می شود روابط میان معلمان و دانش آموزان، کیفیت مدیریت مدرسه، فضای روانی و عاطفی حاکم بر کلاس، میزان عدالت آموزشی، فرصت های مشارکت دانش آموزی، فعالیت های گروهی، شوراهای دانش آموزی، برنامه های فوق برنامه، تعامل خانه و مدرسه، و نیز پیوند مدرسه با جامعه محلی از جمله عوامل کلیدی در تقویت سرمایه اجتماعی به شمار می روند هرچه این مولفه ها بر مبنای اعتماد، احترام، شفافیت، مسئولیت پذیری و همکاری شکل گیرند، احتمال پرورش نسلی برخوردار از روحیه جمع گرایی، مشارکت اجتماعی و احساس تعلق به جامعه افزایش می یابد از سوی دیگر، مدارس می توانند در صورت ضعف در مدیریت، غلبه رقابت های فردگرایانه، بی توجهی به گفت وگو، تبعیض، نابرابری فرصت ها و کاهش کیفیت روابط انسانی، به تضعیف سرمایه اجتماعی نیز منجر شوند اگر دانش آموزان در محیط مدرسه با بی عدالتی، بی اعتمادی، تحقیر، طرد اجتماعی یا فقدان فرصت برای ابراز نظر و مشارکت مواجه شوند، این تجربه ها ممکن است در درازمدت به کاهش اعتماد اجتماعی، افت مسئولیت پذیری مدنی و ضعف در روحیه همکاری آنان بینجامد بر این اساس، مدرسه می تواند هم به عنوان کانونی برای پرورش شهروندان مسئول، مشارکت جو و اخلاق مدار عمل کند و هم، در صورت ناکارآمدی، زمینه ساز بازتولید شکاف های اجتماعی و فرسایش سرمایه اجتماعی باشد در عصر تحولات سریع فرهنگی، فناوری و اجتماعی، اهمیت نقش مدارس در بازسازی و تقویت سرمایه اجتماعی بیش از پیش آشکار شده است توسعه مهارت های ارتباطی، آموزش شهروندی، تقویت فرهنگ کار گروهی، آموزش حل مسالمت آمیز تعارض، ترویج اخلاق اجتماعی، ارتقای سواد رسانه ای و مسئولیت پذیری دیجیتال، و نیز فراهم سازی محیطی امن، مشارکتی و حمایت گر در مدرسه، از جمله راهبردهایی هستند که می توانند به تربیت نسلی توانمند در حفظ و گسترش سرمایه اجتماعی جامعه کمک کنند از این منظر، سرمایه اجتماعی نه محصولی تصادفی، بلکه نتیجه سیاست گذاری های آموزشی، کیفیت رهبری مدرسه و نوع تجربه تربیتی دانش آموزان است نتایج این بحث نشان می دهد که مدرسه، به عنوان نهادی واسط میان خانواده و جامعه، ظرفیت بالایی برای نهادینه سازی ارزش های جمعی، اعتماد اجتماعی و مشارکت مدنی در نسل آینده دارد هر اندازه سیاست گذاران، مدیران و معلمان به ابعاد تربیتی و اجتماعی مدرسه در کنار کارکرد آموزشی آن توجه بیشتری نشان دهند، امکان شکل گیری جامعه ای منسجم تر، مشارکت پذیرتر و برخوردارتر از سرمایه اجتماعی پایدار افزایش خواهد یافت بنابراین، بازاندیشی در کارکردهای مدرسه و تقویت فضای انسانی، مشارکتی و اخلاق محور آن، ضرورتی اساسی برای آینده توسعه اجتماعی هر جامعه محسوب می شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سحر کشمیری نقاب

آموزگار

منیژه امامیان توپکانلو

آموزگار

نیلوفر منصوری

آموزگار

ابوالفضل سمیعی

مدیر آموزگار

سیده معصومه بنی جمالی

آموزگار

اعظم کنعانی

دبیر

زهرا حسین پوران

آموزگار

طیبه آدینه

مدیر

�مامیان توپکانلو، منیژه و سمیعی، ابوالفضل و کنعانی، اعظم و آدینه، طیبه،1405،نقش مدارس در شکل دهی به سرمایه اجتماعی نسل آینده،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر