تحول حسابداری در کشاورزی هوشمند

چکیده مقاله

کشاورزی هوشمند به عنوان پارادایمی تحول ساز در عرصه تولیدات کشاورزی تلفیقی است از اصول دیرین کشاورزی با فناوری های نوینی همچون اینترنت اشیاء، داده های بزرگ، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و سیستم های مدیریت دقیق این اکوسیستم فناورانه، با توانمندسازی کشاورز در پایش لحظه ای پارامترهای بیشمار محیطی و عملیاتی، اساس تصمیم گیری را از شهود و تجربه صرف به سمت داده های عینی و کمی تغییر داده است در چنین بستر پویا و داده محوری، سیستم سنتی حسابداری کشاورزی که عمدتا متکی بر ثبت های دستی و صورت های مالی دوره ای و گذشته نگر بود، دیگر کارایی لازم را ندارد و ضرورت ظهور رویکردی نوین در حسابداری با عنوان حسابداری هوشمند را ایجاب می کند این تحول هسته مرکزی تحلیل حاضر را تشکیل می دهد؛ تحولی که در آن حسابداری از نقش سنتی خود به عنوان دبیرخانه مالی فراتر رفته و به حلقه اتصال حیاتی بین داده های فنی عملیات مزرعه و تصمیم گیری های راهبردی اقتصادی بدل می شود در کشاورزی هوشمند، داده های تولید شده توسط شبکه گسترده حسگرهای اینترنت اشیاء که شرایط خاک، آب، هوا و سلامت محصول را رصد می کنند، در کنار داده های مکان یابی دقیق و تصاویر ماهواره ای حجم عظیمی از داده های بزرگ را تشکیل می دهند هوش مصنوعی و یادگیری ماشین با تحلیل این داده ها الگوها را شناسایی کرده و پیش بینی هایی را در زمینه عملکرد محصول، شیوع آفات و یا نیازهای آبی ارائه می دهند این جریان مستمر و لحظه ای داده ها ورودی سیستم حسابداری را به طور بنیادین دگرگون ساخته است؛ دیگر ثبت کلی هزینه های کود یا سم در پایان فصل کافی نیست؛ بلکه سیستم حسابداری باید توانایی دریافت و پردازش این اطلاعات را داشته باشد که دقیقا در کدام مختصات جغرافیایی چه میزان از یک نهاده خاص در چه زمانی مصرف شده است این امر گذار از حسابداری سنتی به حسابداری هوشمند را ناگزیر می سازد؛ حسابداری که نه منفعل بلکه فعال و پیش بینانه است در این مدل نوین، مفاهیم تخصصی متعددی ظهور می یابند که از جمله کلیدی ترین آن ها می توان به حسابداری بهای تمام شده فعالیت محور اشاره کرد در این روش، هزینه ها نه بر اساس معیارهای کلی مانند سطح زیر کشت، بلکه بر مبنای فعالیت های واقعی و اندازه گیری شده توسط فناوری مانند مقدار دقیق آب مصرفی برای آبیاری یک قطعه خاص یا مدت زمان کارکرد یک دستگاه در ناحیه ای معین تخصیص می یابند که دقت محاسبات بهای تمام شده را به شدت افزایش می دهد این مفهوم به طور طبیعی به تخصیص هزینه در لحظه می انجامد به گونه ای که هر رخداد عملیاتی در مزرعه بلافاصله رد مالی خود را در سیستم حسابداری به جای می گذارد همچنین با تلفیق داده های مکانی و مالی، مفهوم نوینی تحت عنوان حسابداری مبتنی بر موقعیت مکانی یا محاسبه سودآوری جغرافیایی شکل می گیرد این مفهوم به مدیر مزرعه این توانایی را می دهد که برای هر بخش از زمین خود به صورت مجزا درآمدها و هزینه های مستقیم و غیر مستقیم را محاسبه و در نتیجه سودآوری دقیق آن ناحیه را تعیین کند چنین تحلیلی می تواند نشان دهد که کدام بخش های مزرعه سودآور هستند و کدام بخش ها به دلیل مشکلات خاک، مدیریتی یا سایر عوامل در حال ایجاد زیان هستند و نیازمند بازنگری در شیوه مدیریت می باشند افزون بر این، حسابداری هوشمند با دسترسی به داده های لحظه ای و پیش بینی های هوش مصنوعی امکان پیش بینی جریان نقدی را با دقت بی سابقه ای فراهم می آورد این سیستم می تواند با در نظر گرفتن پیش بینی عملکرد محصول، برنامه زمانبندی برداشت و نوسانات قیمت بازار، تصویر روشنی از ورودی و خروجی های نقدی آتی ترسیم کند که برای مدیریت نقدینگی و برنامه ریزی مالی حیاتی است در بعد کلان تر، رویکردهای نوینی مانند تحلیل هم گروهی امکان مقایسه عملکرد مالی یک مزرعه با گروهی از مزارع مشابه را فراهم ساخته و بهترین شیوه های مدیریتی از منظر اقتصادی را شناسایی می کند همچنین حسابداری زنجیره تامین با ادغام داده های مالی کشاورز با داده های سایر بازیگران زنجیره مانند پردازشگران و توزیع کنندگان، شفافیت کامل مالی در طول زنجیره ارزش ایجاد کرده و به بهینه سازی کلی هزینه ها و افزایش ارزش افزوده کمک شایانی می کند مزایای ادغام این سیستم پیشرفته حسابداری در کشاورزی هوشمند گسترده و قابل توجه است: افزایش دقت مالی تا نزدیکی صد درصد به دلیل حذف خطاهای انسانی، بهبود شفافیت مالی و پاسخگویی به دلیل ثبت غیر قابل انکار داده های عینی، کاهش هزینه های غیر ضروری از طریق شناسایی و حذف فعالیت های پرهزینه و کم بازده و نهایتا افزایش کارایی سرمایه و ارزیابی دقیق تر بازده سرمایه گذاری از جمله این مزایا هستند با این حال این تحول با چالش های مهمی نیز همراه است که غفلت از آن ها می تواند مانع تحقق کامل پتانسیل های آن گردد نگرانی های جدی در حوزه امنیت داده ها و حریم خصوصی وجود دارد چرا که داده های عملکردی مزارع دارایی های راهبردی محسوب می شوند هزینه های بالای پیاده سازی شامل خرید سخت افزارها، حسگرها و نرم افزارهای تخصصی می تواند برای بسیاری از مزارع کوچک و متوسط مانع زا باشد از سوی دیگر کمبود نیروی انسانی متخصص که هم بر اصول حسابداری مسلط باشد و هم توانایی کار با داده های بزرگ و ابزارهای تحلیل هوش مصنوعی را داشته باشد یک گلوگاه جدی است همچنین مشکل یکپارچگی سیستم های اطلاعاتی به معنای ناسازگاری سخت افزارها و نرم افزارهای تولید شده توسط شرکت های مختلف می تواند مانع از تشکیل یک اکوسیستم یکپارچه داده محور گردد برای فائق آمدن بر این چالش ها و بهره گیری کامل از مزایای حسابداری هوشمند ضرورت بازنگری در چارچوب های حسابداری سنتی احساس می شود این بازنگری شامل توسعه و بکارگیری مدل های نوینی است که پیش تر اشاره شد از جمله حسابداری بهای تمام شده فعالیت محور برای تخصیص دقیق تر هزینه ها، ارزش گذاری موجودی ها با در نظر گرفتن پارامترهای کیفیت سنجش شده توسط داده ها و حتی حسابداری ریسک های سایبری به عنوان بخشی از هزینه های عملیاتی جدید در مزارع هوشمند در نتیجه می توان حسابداری هوشمند را عصاره و جوهره مدیریت اقتصادی در اکوسیستم کشاورزی مبتنی بر فناوری های نوین دانست؛ حلقه ای که داده های خام فنی را به اطلاعات مالی ارزشمند و قابل اقدام برای تصمیم گیران تبدیل می کند برای توسعه و نهادینه سازی این رویکرد تحول آفرین در ایران اقدامات عملیاتی متعددی پیشنهاد می شود که از آن جمله می توان به ارتقای آموزش های دیجیتال و تلفیقی حسابداری و فناوری در دانشگاه ها، توسعه نرم افزارهای اختصاصی حسابداری کشاورزی هوشمند منطبق با شرایط بومی، پیاده سازی فناوری بلاک چین برای افزایش امنیت و شفافیت تراکنش های مالی و داده ای و مهم تر از همه ایجاد استانداردهای ملی برای تبادل داده بین سیستم های مختلف به منظور حل چالش یکپارچگی اشاره کرد بدون تردید، آینده کشاورزی ایران در گرو پذیرش و تسریع این تحول دیجیتالی است؛ تحولی که در آن حسابداری هوشمند نه به عنوان یک انتخاب بلکه به عنوان ضرورتی انکارناپذیر نقش خود را به عنوان زبان مشترک بین زمین و کشاورز، بین عملیات فنی و سود اقتصادی ایفا خواهد کرد و طلایه دار پایداری و رونق اقتصادی در این عرصه حیاتی خواهد بود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محسن فرهمند

دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین – پیشوا دانشکده علوم انسانی؛ گروه حسابداری

فرهمند، محسن،1404،تحول حسابداری در کشاورزی هوشمند،اولین همایش ملی محیط زیست، کشاورزی هوشمند، امنیت غذایی،ورامین

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش ملی محیط زیست، کشاورزی هوشمند، امنیت غذایی28 آبان 1404 · ورامین