کاوش درک دانش آموزان از عملکرد سیستم های بدن انسان (گوارش، تنفس، گردش خون) در درس علوم تجربی

چکیده مقاله

آموزش علوم تجربی در نظام آموزشی ایران یکی از مهم ترین پایه های شکل گیری نگرش علمی، تقویت مهارت های زیست شناختی و ایجاد درک عمیق از پدیده های طبیعی است در این میان، آموزش درباره ی سیستم های بدن انسان از جایگاهی ویژه برخوردار است؛ چراکه دانش آموزان در این بخش با فرآیندهای حیاتی بدن خود آشنا می شوند و می آموزند چگونه دستگاه های مختلف در تعامل با یکدیگر به بقای موجود زنده کمک می کنند بررسی های آموزشی نشان می دهد که درک صحیح از عملکرد سیستم های بدن، به ویژه سه سیستم اصلی یعنی گوارش، تنفس و گردش خون، علاوه بر ارزش علمی، به بهبود سبک زندگی سالم، شناخت ارتباط میان تغذیه، اکسیژن رسانی و فعالیت قلبی عروقی نیز منجر می شود بنابراین، فهم عمیق این مباحث برای دانش آموزان نه تنها در حوزه علمی بلکه در بعد اجتماعی و فردی نیز حائز اهمیت است با وجود اهمیت یادشده، پژوهش های متعدد حاکی از آن است که بسیاری از دانش آموزان در فهم مفاهیم مرتبط با عملکرد دستگاه های بدن دچار کاستی های جدی هستند برای مثال، برخی تنها در سطح شناختی ابتدایی با مفاهیم آشنا می شوند و قادر به توضیح روابط علی و معلولی بین اجزای سیستم ها نیستند نمونه بارز این مشکل در درک ارتباط میان ورود غذا به معده، هضم آن، جذب مواد غذایی و انتقال آن ها از طریق خون مشاهده می شود همین طور، بسیاری از دانش آموزان قادر به تبیین دقیق نقش دستگاه تنفس در تبادل گازها و ارتباط آن با خون و سلول ها نیستند چنین برداشت های سطحی موجب می شود که آموزش بیشتر به سمت حفظ کردن واژه ها و تعاریف سوق یابد تا پرورش درک مفهومی هدف پژوهش حاضر کاوش در سطح درک دانش آموزان متوسطه اول از عملکرد سیستم های بدن، با تمرکز بر سه دستگاه گوارش، تنفس و گردش خون است این پژوهش در تلاش است تا با استفاده از ترکیب روش های کمی و کیفی، تصویری جامع از دانش مفهومی و خطاهای شناختی دانش آموزان ارائه دهد بدین منظور، جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه هشتم و نهم مدارس متوسطه انتخاب و داده ها از طریق پرسشنامه های استاندارد، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهده در کلاس علوم تجربی گردآوری شد این تنوع ابزارها به پژوهشگران امکان داد تا هم از منظر آماری و هم از دیدگاه کیفی، وضعیت درک دانش آموزان را بررسی کنند یافته های اولیه نشان داد که درصد قابل توجهی از دانش آموزان، هرچند قادر به بیان اسامی اندام ها و برخی کارکردهای سطحی هستند، اما در توضیح چرایی و چگونگی عملکرد سیستم ها دچار سردرگمی اند برای نمونه، در تبیین فرآیند گردش خون، اغلب تنها به پمپ کردن خون توسط قلب اشاره می کنند و کمتر کسی به ارتباط میان اکسیژن گیری خون در ریه ها و توزیع آن به سلول های بدن توجه دارد همین طور در حوزه گوارش، بسیاری از دانش آموزان فرآیند هضم را به خرد شدن غذا در معده محدود می دانند، درحالی که درک دقیق این موضوع نیازمند توجه به نقش آنزیم ها، حرکات دودی روده و انتقال مواد به خون است این نتایج به خوبی نشان می دهد که شیوه های رایج آموزش علوم، که عمدتا مبتنی بر کتاب درسی و توضیحات معلم هستند، نتوانسته اند سطح یادگیری مفهومی مطلوبی ایجاد کنند تمرکز بیش از حد بر انتقال اطلاعات و پرسش های حافظه ای باعث شده دانش آموزان نتوانند دانش خود را در موقعیت های واقعی به کار بگیرند به همین دلیل، پژوهش حاضر در بخش بحث و نتیجه گیری بر ضرورت تغییر رویکردهای آموزشی تاکید دارد استفاده از آزمایشگاه های مجهز، مدل های سه بعدی، شبیه سازهای تعاملی و رویکرد یادگیری فعال، می تواند به درک عمیق تر دانش آموزان کمک کند افزون بر این، یافته ها اهمیت توجه به پیش دانسته های دانش آموزان را نشان می دهد بسیاری از آنان با تصورات نادرست وارد کلاس علوم می شوند؛ مثلا برخی تصور می کنند خون تنها در رگ های بزرگ جریان دارد یا غذا در معده به طور کامل به انرژی تبدیل می شود اگر معلمان بدون شناسایی و اصلاح این بدفهمی ها به آموزش ادامه دهند، یادگیری پایدار و معنادار رخ نخواهد داد در مجموع، نتایج تحقیق حاکی از آن است که آموزش مفاهیم مربوط به دستگاه های بدن نیازمند تغییر بنیادین در روش های تدریس است برای ارتقای کیفیت یادگیری، باید از روش های فعال، پژوهش محور و مبتنی بر فناوری های نوین بهره گرفت همچنین برنامه های درسی باید به گونه ای بازطراحی شوند که فرصت کافی برای بررسی عمیق مفاهیم و رفع بدفهمی ها فراهم آید

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

آی سان زمانی

کارشناسی آموزش علوم تجربی دانشگاه فرهنگیان اردبیل، اردبیل، ایران

نرگس سلیمانی

کارشناسی آموزش علوم تجربی دانشگاه فرهنگیان همدان، همدان، ایران

مهدیس نعمتی

کارشناسی آموزش علوم تجربی دانشگاه فرهنگیان همدان، همدان، ایران

�مانی، آی سان و سلیمانی، نرگس و نعمتی، مهدیس،1404،کاوش درک دانش آموزان از عملکرد سیستم های بدن انسان (گوارش، تنفس، گردش خون) در درس علوم تجربی،اولین همایش ملی معلمان آینده ساز؛ رویکردهای نو در آموزش و پرورش،گتوند

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش ملی معلمان آینده ساز؛ رویکردهای نو در آموزش و پرورش30 آبان 1404 · گتوند