امکان پذیری استعمارزدایی از برنامه درسی علوم تجربی در دوره متوسطه دوم ایران: نقدی بر گفتمان تحقیر دانش بومی و راهبردهای بازآفرینی هویت علمی

چکیده مقاله

برنامه درسی علوم تجربی در نظام آموزشی ایران، همچون بسیاری از کشورهای در حال توسعه، میراث دار گفتمان استعماری معرفتی است که «دانش رسمی» را با «دانش غربی» یکی می گیرد و همزمان «دانش بومی» را به حاشیه ای از خرافه، غیرعلمی یا پیشا‑علمی تنزل می دهد این مقاله با رویکرد کیفی و با روش تحلیل انتقادی گفتمان بر اساس الگوی فرکلاف ، به واکاوی «گفتمان تحقیر دانش بومی» در برنامه درسی علوم تجربی دوره متوسطه دوم پرداخته است پرسش اصلی مقاله آن است که آیا استعمارزدایی از برنامه درسی علوم تجربی امکان پذیر است و اگر آری، چه راهبردهایی می توانند جایگزین رابطه سلطه آمیز «مرکز‑حاشیه» در تولید و توزیع دانش علمی شوند یافته های نظری مقاله نشان می دهد که برنامه درسی موجود از چهار طریق به بازتولید گفتمان استعماری معرفتی ادامه می دهد: حذف نظام مند نام دانشمندان بومی و غیرغربی، ارائه دانش بومی به عنوان «پیشینه تاریخی» نه «دانش معتبر علمی»، تعریف «علم» بر اساس معیارهای معرفت شناختی منحصرا یونانی‑مدرن، و آموزش ضمنی اینکه «دانش واقعی فقط در غرب تولید می شود و دیگران مصرف کنندگان آن هستند» در مقابل، این مقاله امکان پذیری استعمارزدایی را با تکیه بر سه ستون «تجدیدنظر در معیارهای علمیت»، «گنجاندن معرفت شناسی زیست محیطی بومی در برنامه درسی» و «کاربست رویکرد چندفرهنگی در طراحی محتوا» اثبات می کند نتیجه آنکه استعمارزدایی از برنامه درسی علوم تجربی نه یک آرمان خواهی افراطی، بلکه یک ضرورت اخلاقی، هویتی و حتی معرفت شناختی برای تربیت نسلی است که نه مصرف کننده محض، بلکه مشارکت کننده فعال در تولید دانش باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سجاد حیدری

نویسنده اول

فردوس نادری

نویسنده دوم

�یدری، سجاد و ، فردوس نادری،1404،امکان پذیری استعمارزدایی از برنامه درسی علوم تجربی در دوره متوسطه دوم ایران: نقدی بر گفتمان تحقیر دانش بومی و راهبردهای بازآفرینی هویت علمی،سومین همایش بین المللی فناوری های هوشمند در عرصه علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره ، فلسفه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات سومین همایش بین المللی فناوری های هوشمند در عرصه علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره ، فلسفه28 مهر 1404